Het Vlaamsch kon hij zeker van zijn vader niet leeren en moeder was ongeletterd. Maar op zolder, onder de grote boeken, lagen werken die hem aangetrokken om de plaatjes: gezichten uit verre landen en voorstellingen van veldslagen en steden. daar zat hij dan den heelen dag bij, als vader weg was, en als hij zo ziek werd dat hij er alleen niet meer geraakte, moest zijn moeder hem er naar toe dragen. Hij leerde er den tekst een beetje ontcijferen en schiep zich een verbeeldingswereld met de gegraveerde planten en huizen. daar lag onder andere de Gedenkwaerdige Zee- en Lantreize van Johan Nieuhof, gedrukt te Amsterdam in 1682. Ofwel hij zat bij moeder op den schoot, die hem vertelde van den hemel, waar zij meende dat hij binnenkort zou heengaan, en van de heiligen en de gevleugelde engelen, en de kinderlijke lusten die er worden gesmaakt. Tegen ieders verwachting sterker geworden - op een morgen was hij alleen uit bed en op den zolder gekropen, en had zijn boek met de wildemannen voor zich op den vloer gelegd - mocht hij eindelijk buiten en spelen met de rakkers van de buurt. Dat ging niet altijd naar wensch. Hij heette de magere en zijn jongere, sterkere broer de dikke. Hij werd gesard en geslagen. Alleen wanneer de bende op een keldermond bijeen zat, en hij kon vertellen en al zijn fantasie gebruiken, was hij de voorste. Ook zijn vader bezat die gaaf. Des avonds moest hij verhalen van zijn wedervaren op zee, van zijn drie schipbreuken, van stormen en tempeesten, van Napoleon, van den oorlog en van de pontons te Norman Cross, waar hij drie keer had krijgsgevangen gezeten. Dit deed hij in een zonderlinge taal; zo iets half Vlaamsch en half Fransch, dat de buren en klanten dikwijls deed lachen, doch ik was er aan gewend als aan een natuurlijke spraak. Een diep gevoel voor het schilderachtige bezat mijn vader: hij kon schoon vertellen en legde mij alles in zijn kleurvolle zeemanstaal met zulke kernachtige klaarheid uit, dat ik urenlang met gapenden mond op hem luisterde en soms, bij het verhaal van eenen zeeslag of van eene schipbreuk, lag te beven van angst of van medelijden. Na zijn 7e jaar gaat Hendrik op school, waar hij natuurlijk zijn makkers overvleugelt. Zijn literaire kennis heeft hij verrijkt met de drama's en kluchten van den poesjenellenkelder, oeroud marionettenspel, volkstheater van donker Antwerpen, en met de volksboekjes van vijf centen, die de geschiedenis verhalen van Malegijs, den tovenaar, van Fortunatus' beurzen zijn Wenschhoedeken en van de Vier Heemskinderen. Van zijn huis naar school en van zijn huis naar den poesjenellenkelder in de naburige Boogaerdtstraat, ging hij door zijn schilderachtig Sint-Andrieskwartier, dat stadje in de stad, met zijn naïeve lievevrouw beelden tegen vele ziekten, boven lantaarntjes op de hoeken van de straten, of in een bocht tegen 't verweerde geveltje; de stad van steegjes en puntgevels, nauwe gangen en, omklemd door huisjes, een kerk met grooten toren, die brokkelig reusachtig boven die armoede rijst. Van Sint-Andries, na den dood van moeder, verhuist de kleine familie naar een meer noordelijk gelegen wijk, niet minder schilderachtig, nu nagenoeg verdwenen. Recht voor mij lag (er) de Borchtgracht, zegt Hendrik later in de Geschiedenis mijner Jeugd, aan onze linkerzijde verbergt zich de woelige straat; aan onze rechter hadden wij een korte stege, langs waar wij over den Scheldestroom konden heen zien, terwijl het laatste avond purper op den verren gezichtseinder allengs in het nachtelijke donker wegsmelt. Des daags, achter open poortjes, gaat nog het rumoerig leven van de volkswijk zijn gang. In stilte of in lawaai. Soms vechten wel dronken vrouwen met krijsende stem en zwaaien dreigend hun armen, tot een man met lachende tronie of verontwaardigd gelaat de twisters scheidt en de toeschouwers in hun deurtjes verdwijnen. De natuurlijke atmosfeer is er de goedhartige behulpzaamheid, die arme menschen elkaar betonnen.